در بين اهل سنّت ، بيشتر ، بلكه همهء صاحب‌نظران در اين فنّ را نام مىبرد و آراى آنان را در مسائل مختلفه ذكر مىكند . به‌نظر اينجانب در بين اهل سنّت بيش از هركس جبّائيان « قاضى عبد الجبار بن احمد معتزلى اسدآبادى » صاحب كتاب « العمد » ( م : 415 ) در آراى او تأثير داشته است . « 1 » تأثير « شيخ » در دانشمندان متأخّر : تأثير « شيخ » در دانشمندان متأخّر بر هيچ‌كس از اهل فنّ پوشيده نيست . او در قاطبهء متأخّران شيعهء اماميّه در فقه ، اصول ، رجال ، روايت و ديگر دانش‌هاى نقلى تأثير فراوان داشته ، در فروع و مسائل مورد اختلاف مخصوصا در فقه و اصول مهم‌ّترين نظرهايى كه مورد توجّه دانشمندان شيعهء اماميه است و احيانا طرفداران و پيروان بسيار دارد همانا نظرات « شيخ الطّائفه » است . به يقين مىتوان گفت : هيچ فقيه اصولى نيست كه تا اين حدّ ، آراء او در كتاب‌هاى شيعه مورد توجه و عنايت دانشمندان قرار گرفته باشد . « شيخ طوسى » بر خلاف استاد خود « مرتضى » - كه در كتاب « ذريعه » در موارد لزوم به ذكر روايات عامّه اقتصار مىكند - گاه در كتاب « عدّه » رواياتى از طريق شيعه از امامان - عليهم السّلام - نقل مىكند « 2 » و احيانا از راويان شيعه ، و يا از اهل سنّت آنان كه از امامان شيعه روايت مىكنند نام مىبرد « 3 » . از تأليفات خود ، « استبصار » « 4 » ، « تهذيب الاحكام » « 5 » ، « تلخيص الشافى » « 6 » و « كتاب

--> ( 1 ) - در اينجا نام عدّه‌اى از بزرگان و جمعى از دانشمندان اهل سنّت كه نام آنان در كتاب عدّه برده شده است به ترتيبى كه در كتاب مذكور افتاده ، آورده مىشود : فرّاء ، ابو عبيده ، ابو هاشم ( جبّائى ) ، ابو عبد اللّه بصرى ، ابو الحسن كرخى ، عبد الجبار بن احمد ، شافعى ، ابو القاسم بلخى ، ابو على ( جبّائى ) ، زبير ، براء بن عازب ، محمد بن شجاع بلخى ، امير المؤمنين ( ع ) ، ابن عباس ، نظّام ، ابن شريح ، ضحّاك ، عبد الرّحمن ، عمر ، عمرو بن حزم ، مغيرة بن شعبه ، ابو بكر ، محمد بن سلمه ، ابو موسى ، ابو سعيد ، ابن سنان اشجعى ، ذو اليدين ، ابو حنيفه مالك ، ماعز ، ابو الحسين بصرى ، عيسى بن ابان ، فاطمهء بنت قيس ، سلمة بن صخر ، عثمان ، ابن الزّبير ، ابو بكر فارسى ، ابو بكر قفال ، عايشه ، قيس بن طلق ، ابو هريره ، امّ سلمه ، معاذ ، داود ، زيد بن ثابت ، مسروق ، ابن مسعود ، ابن عمر ، معقل بن يسار ، بروع بنت واشق ، شريح ، ابو موسى اشعرى ، خثعميّه ، اصمّ ، بشر مريسى . ( 2 ) - مانند ص 61 س 4 . ( 3 ) - مانند زراره ، محمد بن مسلم ، بريد ، ابو بصير ، فضل بن يسار در ص 62 و مانند حفص بن غياث ، غياث بن كلوب ، نوح بن دراج ، سكونى در ص 61 . ( 4 ) - ص 56 . ( 5 ) - ص 56 . ( 6 ) - ص 249 .